Gehoorverlies herkennen: 10 signalen dat je gehoor achteruitgaat

Gehoorverlies komt zelden van de ene dag op de andere. Het sluipt binnen, over maanden en jaren, en juist daarom merk je het zelf vaak als laatste. Je partner klaagt dat de tv te luid staat. Op een verjaardag knik je mee met een gesprek waarvan je de helft mist. Volgens de Wereldgezondheidsorganisatie leven wereldwijd meer dan 430 miljoen mensen met een beperkend gehoorverlies, en bij 60-plussers gaat het om ruim een kwart. Toch wachten de meeste mensen jaren voordat ze er iets aan doen. Hieronder vind je de 10 signalen waaraan je achteruitgaand gehoor herkent, een korte zelfcheck en het antwoord op de vraag wanneer je het best een audicien of NKO-arts opzoekt.

Waarom je het zelf het laatst merkt

Bij ouderdomsgehoorverlies slijten de haarcellen in het binnenoor langzaam. Je hersenen passen zich mee aan: ze vullen ontbrekende klanken aan met wat logisch lijkt in de zin. Dat gaat lang goed. Pas wanneer er achtergrondlawaai bijkomt, op een feest of in een restaurant, schiet dat aanvullen tekort. Daarom is "thuis hoor ik alles prima" geen bewijs dat je gehoor in orde is. De stille kamer verbergt wat de drukke kamer blootlegt. Hoe dat mechanisme precies werkt, lees je in het artikel over waarom je gesprekken in gezelschap niet meer volgt.

Signaal 1: de tv of radio staat luider dan vroeger

Het klassieke signaal, en meestal het eerste dat huisgenoten opvalt. Jij ervaart het volume als normaal, voor de rest van de kamer staat het te luid. Ook ondertitels aanzetten bij Nederlandstalige programma's hoort in dit rijtje. Let vooral op het verschil met anderen: als jij telkens degene bent die het volume hoger wil, zegt dat iets.

Signaal 2: je vraagt vaak om herhaling

"Wablief?" en "Wat zeg je?" horen bij elk gesprek, maar niet meerdere keren per dag. Wie slechter hoort, vraagt vaker om herhaling en gokt tussendoor naar wat er gezegd werd. Dat gokken gaat soms mis: je antwoordt naast de kwestie en merkt dat aan de reactie van de ander.

Signaal 3: gesprekken in gezelschap volgen kost moeite

Eén persoon in een stille kamer verstaan lukt nog prima. Op een familiefeest, in een restaurant of tijdens een vergadering met meerdere stemmen door elkaar haak je af. Dit is voor veel mensen de allereerste plek waar gehoorverlies zichtbaar wordt, vaak jaren voordat er thuis iets opvalt.

Signaal 4: iedereen lijkt te mompelen

Bij beginnend gehoorverlies verdwijnen eerst de hoge tonen. Net die hoge tonen heb je nodig om medeklinkers zoals s, f en t te verstaan. Klinkers, die lager klinken, hoor je nog goed. Het resultaat: je hoort dat er gesproken wordt, maar de woorden klinken onduidelijk. Het lijkt alsof de mensen om je heen articuleren als natte kranten. Zij mompelen niet, jouw oor filtert de scherpte uit hun spraak.

Signaal 5: hoge geluiden vallen weg

De deurbel, de fluitketel, vogels in de tuin, de knipperlichtklik in de auto, de wekker: allemaal geluiden met veel hoge tonen. Vallen die stilletjes weg uit je dag, dan merk je dat vaak pas als iemand anders erop wijst. "Hoor je die merel niet?" is een vraag die veel mensen met beginnend gehoorverlies bekend voorkomt.

Signaal 6: telefoneren wordt lastig

Aan de telefoon mis je het zicht op lippen en gezichtsuitdrukking, hulpmiddelen waar je bij gehoorverlies onbewust op steunt. Bovendien geeft een telefoon geluid maar beperkt weer. Merk je dat je telefoongesprekken kort houdt, de luidspreker aanzet of belangrijke gesprekken liever aan je partner overlaat, dan is dat een signaal.

Signaal 7: je bent uitgeput na sociale bijeenkomsten

Slecht horen kost energie. Je hersenen werken voortdurend om halve woorden aan te vullen en context te raden. Na een verjaardag of een drukke dag voel je je leeg, terwijl je vroeger fluitend thuiskwam. Deze luistermoeheid is een onderschat signaal. Waarom slecht horen zo vermoeiend is, lees je in het artikel over gehoorverlies en vermoeidheid.

Signaal 8: je hoort een piep of ruis die er niet is

Oorsuizen of tinnitus, een piep, ruis of gezoem zonder geluidsbron, gaat vaak samen met gehoorverlies. Ongeveer 10% van de bevolking heeft er voortdurend last van. Heb je naast het suizen ook het gevoel dat je minder hoort, laat dan beide klachten samen onderzoeken. Meer daarover in het artikel over oorsuizen (tinnitus).

Signaal 9: je vermijdt drukke plekken

Wie gesprekken niet meer kan volgen, gaat situaties uit de weg waarin dat pijnlijk zichtbaar wordt. Het restaurant wordt "te druk", het verenigingsleven "niets meer voor mij", de verjaardag "te vermoeiend". Die terugtrekking gebeurt sluipend en voelt als een vrije keuze, maar er zit vaak gehoorverlies achter. Sociale isolatie is bovendien slecht voor je algemene gezondheid, wat een reden te meer is om de oorzaak aan te pakken.

Signaal 10: anderen zeggen het

Het eerlijkste signaal komt meestal van buitenaf. Je partner, kinderen of vrienden horen jouw "wablief" vaker dan jij het zelf registreert. Onderzoek naar ouderdomsgehoorverlies laat telkens hetzelfde patroon zien: de omgeving merkt het jaren eerder dan de persoon zelf. Zegt iemand die je vertrouwt dat je slechter hoort, neem dat dan serieus, ook als je het zelf anders ervaart.

Zelfcheck: tel je signalen

Loop de lijst nog eens door en tel eerlijk mee. Herken je 2 of meer signalen, dan is een gehoormeting verstandig. Je kan vandaag al starten met de online hoortest. Die duurt enkele minuten en geeft een eerste beeld. Hou daarbij één ding voor ogen: zo'n test is een indicatieve screening, geen diagnose. Alleen een audicien of NKO-arts kan met een volledig gehooronderzoek vaststellen of je gehoorverlies hebt en hoe groot het is.

Wanneer ga je naar een audicien of NKO-arts?

Voor een gratis en vrijblijvend gehooronderzoek kan je terecht bij een audicien in een hoorcentrum. Die meet je gehoor met een toonaudiogram en een spraaktest en vertelt je waar je staat. In de hoorcentragids vind je centra in je buurt. Wil je liever eerst een arts zien, dan kan je huisarts je oor bekijken. Soms is de oorzaak simpel, zoals een prop oorsmeer, en is die snel verholpen.

Blijkt uit het onderzoek dat je blijvend gehoorverlies hebt, dan volgt sowieso een bezoek aan de NKO-arts. Die sluit medische oorzaken uit en schrijft, als een hoorapparaat zinvol is, het voorschrift dat je nodig hebt voor de RIZIV-terugbetaling. Zonder dat voorschrift betaalt het RIZIV niets terug, dus sla die stap niet over.

Alarmsignalen: hiermee wacht je niet

De 10 signalen hierboven ontwikkelen zich traag en geven je tijd om rustig een afspraak te plannen. Voor een aantal klachten geldt het omgekeerde. Ga snel naar een NKO-arts, en bij plotse klachten nog dezelfde dag naar je huisarts of een NKO-arts, wanneer je dit meemaakt:

• plots gehoorverlies, aan één of beide oren, ontstaan binnen enkele uren tot dagen
• duidelijk verschil tussen je twee oren dat er vroeger niet was
• oorpijn of vocht uit het oor
• gehoorklachten samen met duizeligheid

Vooral plots gehoorverlies is een medische urgentie. De behandeling werkt het best wanneer ze binnen 72 uur start, en heeft weinig effect meer wanneer ze pas na weken begint. Wat je dan precies moet doen, lees je in het artikel over plots gehoorverlies aan één oor.

Achteruitgang is normaal, negeren niet

Dat je gehoor met de jaren achteruitgaat, is een normaal verouderingsproces. Vanaf ongeveer 60 jaar heeft een grote groep mensen er merkbaar last van. Normaal betekent alleen niet dat je er niets aan hoeft te doen: onbehandeld gehoorverlies hangt samen met eenzaamheid, somberheid en sneller mentaal ouder worden. Waarom je ouderdomsgehoorverlies beter niet wegwuift, lees je in het artikel over ouderdomsslechthorendheid.

De eerste stap is klein. Doe de online hoortest als indicatieve screening, of stap binnen bij een audicien voor een gratis meting. Dan weet je binnen een halfuur waar je staat, en beslis je daarna zelf wat je ermee doet.